Catrina — koścista pani z Meksyku

Jest obecna na straganach, stoi dumnie w sklepach, a czasem przechadza się ulicą. Podróżując po Meksyku nie można jej nie zauważyć. Koścista dama, zwana Catriną, stała się symbolem tego kraju i głównym motywem Święta Zmarłych. Pojawia się automatyczne skojarzenie z kulturami prehiszpańskimi i czaszkami, niektórzy pochodzenia Catriny upatrują w bogini Mictecacíhuatl. Jak było naprawdę? Jak powstała postać Catriny?



Wiele osób zaskakuje fakt, że postać Catriny została wymyślona całkiem niedawno, bo trochę ponad 100 lat temu. Żeby dokładnie zrozumieć jej sens, musimy cofnąć się do czasów porfiriatu. Porfirio Díaz był pełnił urząd prezydenta w latach 1876-1911 (z przerwami) i to właśnie przeciwko jego rządom wybuchła Rewolucja Meksykańska. Mimo, że wprowadził wiele reform, których celem było zmodernizowanie i zjednoczenie kraju po burzliwym XIX wieku pełnym wojen, inwazji i konfliktów wewnętrznych, nie udało mu się zniwelować biedy ani poprawić sytuacji tych najbardziej potrzebujących.



W 1852 roku urodził się José Guadalupe Posada Aguilar. Pochodzący z Aguascalientes artysta zajmował się wykonywaniem ilustracji dla lokalnych gazet, jako że wtedy fotografia jeszcze nie była szeroko dostępna. Wykonywał grafiki przedstawiające ważne wydarzenia, na przykład powódź, wypadek czy pożar. Zaczął również tworzyć polityczne karykatury krytykujące ówczesną władzę, czyli Porfirio Díaza. Jako inspiracja służyły mu elementy ludowe, takie jak np. kościotrupy. Ponieważ wyśmiewał rząd, w tym gubernatora rodzimego stanu, w obawie przed prześladowaniami zdecydował się przeprowadzić do miasta León. Tam pracował jako nauczyciel w szkole średniej i dalej zajmował się grafiką. Jednak miasto nawiedziła tragiczna w skutkach powódź, co zmusiło go do ponownej przeprowadzki, tym razem do stolicy. Miasto Meksyk na przełomie XIX i XX wieku było pełne społecznych nierówności, a z roku na rok wzrastało niezadowolenie z rządu. Nastroje społeczne znalazły odzwierciedlenie w pracach Posady, który w tamtym okresie stał się już cenionym grafikiem.



Calavera Garbancera


Pod koniec 1910 roku Posada stworzył ilustrację przedstawiającą „Sprzedawczynię cieciorki” (Garbancera